Zdravo Gost, ako čitate ovo, to znači da niste registrovani. Kliknite ovde da se registrujete u nekoliko jednostavnih koraka, uživaćete u svim odlikama našeg Foruma. Imajte na umu da su zabranjeni nepristojni ili besmisleni nikovi (bez brojeva ili slova nasumice).
Sava Mrkalj
Povecaj Tekst Smanji Tekst

  1. Dobro Došli na Radio Šumadinac forum.

    Trenutno pregledate forum naše zajednice kao gost, što vam daje ograničen pristup većini diskusija. Registacijom koja je besplatna dobijate mogućnost da postavljate teme, privatno komunicirate sa drugim članovima (PP), odgovarate na ankete, uploadujete, i pristup mnogim drugim posebnim delovima. Registracija je brza, jednostavna i apsolutno besplatna i zato Vas molimo, pridružite našoj zajednici danas!!

    Ukoliko imate bilo kakvih problema sa procesom registracije ili vašim nalogom za prijavljivanje, kontaktirajte nas.
 

+ Odgovor Na Temu + Kreiraj Novu Temu
Strana 1 od 2 1 2 ZadnjaZadnja
Prikaz rezultata 1 do 10 od 19

Tema: Sava Mrkalj

  1. #1
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    srce Sava Mrkalj


    Sava Mrkalj (1783—1833)


    (Gornja Krajina, selo Sjeničak 1783 — Beč, 1833)



    KRATKA BIOGRAFIJA1

    Sava Mrkalj (1783. Gornja Krajina, selo Sjeničak — 1833. Beč), srpski učitelj, monah i filolog. Poznat je po tome što je 1810. godine napisao tada veoma aktuelnu knjižicu o srpskoj azbuci Salo debelog jera libo azbukoprotres, u kojoj se zalagao za reformu jezika i pravopisa. Ovo delo uticalo je i na Vuka Karadžića.

    Sava Mrkalj je rođen 1783. godine u Gornjoj Krajini, u selu Sjeničaku prvobanske pukovnije. Godine 1799. završio je školu i zatim postao srpski učitelj u Gospiću. Kasnije je otišao u Zagreb, u akademiju, pa onda i u Peštu, gde je slušao predavanja iz filozofije i matematike na univerzitetu, a titulisan je kao "svobodnih hudožestva i filosofije doktor."

    Bio je dobar znalac latinskog i francuskog jezika, a razumeo je i grčki i jevrejski, što je njegovom filološkom talentu bilo od velike koristi. Napadan je od službenih crkvenih krugova zbog svojih učenih pogleda, Sava je mislio da će ih umiriti ako se pokaluđeri, i zato se 1811. godine u manastiru Gomirju zaista i zakaluđerio i postao jerođakon Julijan. Gonjenja su se samo uvećavala i on je 1813. godine napustio manastir. Godine 1817. izdao je delo "Paliondija" u kome se odrekao svoje grafičko-ortografske reforme. Godine 1827. je poludeo pa je 1833. godine preminuo u bečkoj bolnici za duševne bolesti.


    VUKOV PREDHODNIK2

    Ako iko od Srba zaslužuje da bude uvršćen među prvih 100 najvećih i najumnijih ljudi našeg naroda, onda je to svakako reformator srpskog jezika Sava Mrkalj. To je najmanje čime bi mu se nove generacije mogle odužiti za sve što je učinio za svoj narod. Međutim, to se nije dogodilo. Sava Mrkalj je pao u zaborav.

    Rođen je 1783, u Lasinjskom Sjeničku, na (Kordunu), četiri godine pre Vuka Karadžića, završio bogosloviju, bio verski i privatni učitelj, arhigimnazista, daroviti student filozofije, logike, fizike i matematike, a učeni svet je fascinirao filozofijom jezika. Vladao je latinskim, nemačkim, francuskim i rusko-slavenskim, služio se grčkim i hebrejskim, a poznavao je italijanski i mađarski. Bio je i vrstan pesnik, polemičar i besednik.

    Godine 1810, Mrkalj je u Budimu — malo ranije pre prvog susreta s Vukom, koji je prekinuo učenje u Velikoj školi u Beogradu i u Budim doputovao radi lečenja — štampao slavnu knjižicu s naslovom "Salo debeloga jera libo azbukoprotres". U staroj azbuci, jer je bio znak za glas koji više nije postojao u srpskom jeziku. Sava ga je izbrisao iz azbuke, kao i sva nepotrebna slova. Time je sebi stvorio moćne neprijatelje, pre svih iz redova crkve koja je htela da zadrži pravopisnu tradiciju u unijatskom okruženju.

    Već 1811, pošto je kao vrstan logičar i jezički mislilac naučno zasnovao reformu azbuke i najavio da "Jezikoprotres", dolazi do neočekivanog i teško objašnjivog obrta — Mrkalj se povlači u manastir. Ubrzo se sukobljava sa crkvenim dostojanstvenicima, biva razmonašen i prepušten dugom i mučnom lutanju. Teško zarađuje nasušni hleb kao učitelj i veroučitelj, odbijen kada je 1825. molio da ga ponovo prime u manastir, u nervnom rastrojstvu je povredio nekog čoveka koji je od njega tražio privatne časove latinskog jezika. Dospeo je u zatvor, gde je mučen, prebačen je u karlovačku bolnicu, pa u duševnu bolnicu u Beču, gde ga je i Vuk posećivao i gde je umro 1833.

    Sava Mrkalj je, dakle, prvi postavio temelje kasnijoj Vukovoj reformi jezika, zalažući se za fonetski pravopis zasnovan na načelu "piši kao što govoriš" i zahtev da narodni jezik postane književni. Iako Mrkalj nije istrajao u borbi za reformu pravopisa i uvođenje narodnog jezika za književni, ostaje dao je on načinio prvi veliki i presudni korak ka demokratizaciji jezika i pisma.—
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  2.    Linkovi Sponzora

    Raznovrsno Forum

  3. #2
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    Uobičajeno Odg: Sava Mrkalj

    PESME

    Od Mrkalja je ostalo, koliko se za sad zna, 25 pesničkih jedinica, od čega 13 izvornih i 12 prevoda, prepeva i prerada. Prvi put se u poeziji ogledao 1805. godine u "Odi Kirilu Živkoviću", episkopu pakračkome, i to na ruskoslovenskom (novom crkvenoslovenskom) jeziku, a u koautorstvu sa izvesnim studentom Pavelom Doktorovičem. Nekoliko pesama iz 1817. godine, čekale su dugo na objavljivanje. Od 13 izvornih pesama samo su tri objavljene za njegova života, i to pred njegovu smrt, dok je bio u bečkoj bolnici. Pet izvornih pesama i pet prevoda sa prepevima otkrio je Vladan Nedić 1959. godine, među njima i antologijsku pjesmu "Jao, jao, jao tristo puta". Tako ona počinje, a Mrkaljev naslov u rukopisu glasi: "Sastavljeno kad u Gornjokarlovačku bolovaonicu dospeo pobeđen, i ostavljen od svega sveta!"

    Među ostalim njegovim pesmama ističe se "Sonet preslavnu Arhipastiru" (tj. Mušickom, episkopu Karlovačke eparhije), u kome iz čarne noći vape za povezanošću i jedinstvom Srba, koje samo "vera i jezik" mogu spasiti od proždrljivog vuka asimilacije. Valja navesti i pesmu "Starac" i sonet," Jeleni Dijaković. Za pesmu "Jao, jao, jao tristo puta" Ljubomir Simović je napisao da je to moderan, vrlo evropski i svetski primer kritične poezije. Taj ubojiti tekst u rimi o mitu, kaže Milorad Pavić, mogao bi se smatrati manifestom nove predromantičarske škole.


    MRKLAJ LINGVISTA

    Premda Srbin iz zapadnih krajeva, Mrkalj je pevao, kako kaže "sremački", tj. ekavski, i to devokalizujući bokalno "r" (Srbin, smrt umesto Serbin, smert).

    Iako, nažalost, nikada zvanično i službeno, Mrkalj spada u najznamenitije Srbe svih vremena, pre svega po tome što je uspeo da na samo 18 strana teksta ("Salo debeloga jera libo azbukopretres" iz 1810), uz dve strane predgovora, izloži problem i nađe rešenje za izuzetno zamršena pitanja srpske azbuke i da to kruniše, pre susreta sa Vukom, zaključkom: "Od danas sve naše pravopisje pod ovo dolazi načelo: PIŠI KAO ŠTO GOVORIŠ". Ostavimo po strani njegovo prepuštanje drugima da naprave grafičke znakove za današnje lj, nj, đ, uz dopunu propuštenoga dž. Svojim rešenjima otvorio je vrata demokratizaciji srpske kulture, tim pre što je zastupio i upotrebu narodnog jezika u književnosti, koji je i sam primenjivao u svojim pesmama, pismima i u svakodnevnoj komunikaciji. Drugo je jezik nauke, koji se i danas razlikuje od narodnog jezika, a treće je jezik crkve i dopisivanje sa crkvenim institucijama.


    LINGVISTIČKI GENIJE IZ SJENIČAKA NA KORDUNU (srez Karlovac)

    Historijska sudbina Srba u zapadnoj Krajini (današnja Hrvatska) bila je nepovoljna i zato što su se nalazili na rubu između dve velike carevine, koje su se borile oko proširenja vlasti nad našim zemljama. Organizirani s pomoću Austrije da se bore protiv velikog zla, Turske, Srbi na Vojnoj granici, živěli su u stalnom vojničkom logoru uvěk spremni za rat i to ih je odbijalo od mirnog, privremenog i duhovnog rada. U krajevima koje su naselili nisu našli ništa drugo osim puste i zapuštene zemlje, našavši se daleko od nacionalnog jezgra koje je ostalo na istoku. Bez veza s tim jezgrom i bez mogućnosti da na ovom prostoru mirno žive, oni su teško dolazili do svesti o neophodnosti kulturnog stvaranja i do materijalne podloge potrebne za to stvaranje. Bez gradova, bez kulturnih središta, bez društvene kohezije koje stvara građansko društvo, oni su teško ulazili u svet koji je stvarao kulturu. I onda kad su se pojavljivali daroviti pojedinci, oni u svojoj sredini, gde su rođeni, nisu mogli biti prihvaćeni, jer su jedina duhovna središta bili manastiri i crkvene škole u kojima opći nivo obrazovanja i prosvećenosti nije bio na potrebnoj visini.

    I zato je bilo upravo tragično roditi se u Sjeničaku i biti lingvistički genije, kao npr. Sava Mrkalj. Postavljalo se pitanje gde naći podlogu na koju treba da se osloni taj genije, gde naći ustanove, zavode, društvenu sredinu, mogućnost za javnu delatnost, a da se ne razmišlja o svakodnevnom hlebu. Sava Mrkalj svega toga nije imao. I zato se mora postaviti pitanje: gde je taj vrt u koji može da se postavi ova moćna biljka i da daje plodove.

    Mrkalj je pokazao što može svojom odličnom knjižicom: "Salo debeloga jera libo azbukoprotres" (Budim, 1810). Obećao je i druga opširnija i svestranija dela, koja nikad nije napisao, što je velika šteta za srpsku kulturu, a možemo reći i gubitak, jer je u Mrkalju živela stvarna i znatna potencijalna mogućnost da stvara. Nije napisao što je obećao, zato što je bio jedna od najtragičnijih figura među zapadnim Srbima. To je bio kompletan intelektualac, s dubokim i širokim obrazovanjem, sa znanjem francuskog, nemačkog, mađarskog, latinskog, grčkog i hebrejskog jezika. Studirajući na univrzitetu u Pešti, matematiku i filozofiju s odličnim uspehom, pokazao je širinu i zamah svoga zanimanja, osěćajući najbitniji kulturni problem koji je stajao pred Srbima, a koji je otvoreno i smelo postavio.


    MRKALJEVA RODOLJUBIVA MISAO

    Međutim, predstava o Mrkalju bila bi nedovoljna, ukoliko se ne osvrnemo na njegovo učešće u živoj i praktičnoj borbi za egzistencijalne ciljeve srpskog naroda. Nakon neočekivanog i nesretno okončanog pokušaja da se zamonaši, čime je osujećeno ranije dano mu obećanje da će biti postavljen za učitelja u klerikalnom učilištu koje je trebalo da se otvori, Mrkalj obilazi sve krajeve u kojima Srbi žive; misteriozno boravi kod Srba pod Turskom, zatim u Glini, Karlovcu, u Šibeniku, Sremu, Sremskim Karlovcima i u Novom Sadu. Zatim u Banatu, Vojniću, pa opet u Karlovcu (1825).

    Ovo njegovo krstarenje neki istraživači nazivaju lutanjem izgubljenog čoveka. Međutim, iz podataka se može zaključiti da je Mrkalj u tim putešestvijama obavljao patriotsku misiju obrazovanja i vaspitanja odabranog kadra. Pre desetak godina otkriven je zanimljiv podatak: Mrkalj je bio privatni učitelj u Šapcu, gde mu je učenik bio Jovan Ninić, koji je kasnije postao poznati rodoljub i mecena Đorđa Markovića Kodera. O tome se 1844. godine u "Podunavci" pojavila i pesma u kojoj srpska mladež slavi Mrkalja i njegov uticaj na učenike. Malo je poznato i o Mrkaljevoj misiji u Dalmaciji, gde je vodio žestoku borbu protiv unijaćenja, i u isti mah hrabrio srpsko neuko sveštenstvo. Po svedočenju protosinđela Kirila Cvetkovića, Mrkalj je nadmoćno pobeđivao unijatske misionare i zagovornike vešto se održavajući u kancelariji unijaćenju sklonog vladike Kraljevića, na koga je uskoro grupa zaverenika pokušala atentat. Na Cvetkovićevo upozorenje, da bi ga uskoro mogla "beda snaći", Mrkalj je odgovorio: "Ja ću braniti svoj zakon (veru) i crkvu, i učiću svakoga (...) da postojan i tvrd u veri bude i svoju čast i zavičaj, koji se ni za kakvo blago kupiti ne može, da čuva i brani."

    Sličan doživljaj stradanja, mraka i večite borbe suprotnosti nalazimo kasnije kod Njegoša, koji je tu poslanicu svojevremeno mogao da pročita. U spomenutoj studiji mitropolit Amfilohije Radović govori o Mrkalju kao srpskom hamletu jobovske sudbine i kova, odnosno jobovskog nemira i bunta. Njegova životna krivulja, kaže on, kreće se između svetlih i tamnih boja, pa zaključuje da su i svetlo-tamne boje i boje njegovog religioznog lika. Istaknimo, međutim, da je i kod Mrkalja i kod Njegoša pobeđivala vera u spasenje i otvaranje vidika svome narodu. Razlika je u tome što je Njegoš bio u položaju vladaoca, a Mrkalj u položaju egzistencijalno ugrožene individue kojoj nije uslišena niti želja da obrazuje braću u učilištu, u manastiru, te da tako umnoži broj istaknutih narodnih pastira.

    O Mrkalju piše i Stanko Korać, jedan od vrsnih poznavalaca književnosti Srba u Hrvatskoj: "Danas mi jedva možemo sagledati koliko je bila zamašna borba za jezik i pravopis što ju je počeo Sava Mrkalj, a nastavio Vuk." Ta se borba morala proširiti do pokreta, ali se često dešava da u tako krupnim poduhvatima padaju prvi i najbolji borci. Mrkalj nije izdržao zbog siromaštva i progona, a i zbog toga što u sebi nije nosio energiju buntovnika i osvajača, kakvu je imao Vuk, pred kojim su stajale iste teškoće. Jer da se uspe u ovako širokim akcijama nije dovoljna učenost i genijalnost. Ali ako je jedan pao, drugi je izdržao i pobedio, zato što je bio čvršći, uporniji, čovek zamaha i njegov genije vodio ga uvek i samo napred. I baš zato je Vuk morao pobediti, jer kako ono za njega reče Ivo Andrić: "Vuk je bio prek i vrletan čovek, kome je trebalo mnogo prostora u životu i na papiru."
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  4. #3
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    srce Odg: Sava Mrkalj

    PRILOG BIOGRAFIJI SAVE MRKALJA


    U jednom od svojih radova Mladen Leskovac,1 na osnovu podataka Vukove prepiske, korigovao je tvrđenje Đorđa Rajkovića2 o godini Mrkaljevog duševnog oboljenja i smrti. Leskovčevo mišljelje da Sava Mrkalj nije "pomerio pameću" uleto 1827, nego još 1825, u mogućnosti sam da potkrepim dokumentima iz Patrijaršisko-mitropoliskog arhiva (sada Arhiv SAN) u Sremsknm Karlovcima, koji takođe bacaju svetlost i na stav vojnih vlasti i mitropolita Stratimirovića prema ovoj tragičnoj ličnosti naše kulturne istorije prošlog stoleća.

    U prilog Leskovčevom datiranju (1825) najpouzdanije svedoči lečnički nalaz (Parere) Andrije Šofera od 7 januara 1826, koji je krajem decembra 1825 dobio nalog da pregleda duševno već obolelog Mrkalja u zatvoru u Glini. Šofer je u više mahova posetio Mrkalja i u svojem nalazu o njegovom stanju pokušao da objasni momente koji su nesrećnog književnika doveli do umnog poremećaja. Ambicije i neuspesi da se one ostvare, nerazumevanje episkopa Miokovića i materijalna oskudica, uzroci su njegovog sloma. (Arhiv SAN, ad 379/1826).

    Na osnovu lekarskog nalaza general Radivojević, 1 oktobra 1826, obratio se mitropolitu Stratimiroviću, iznoseći ukratko Mrkaljevu biografiju i tražeći, po naredbi Dvorskog ratnog saveta, da se bolesnik primi u neki pravoslavni manastir. (Isto, 379/1826) Posle više od mesec dana, 10 novembra 1826, Stratimirović je odgovorio Generalkomandi u Zagrebu da Mrkalj zbog svoje naravi nije pogodno lice za bilo koji manastir. Već je bio u tri manastira (Sv. Đurđu, Gomirju i Jasku), ali se uvek pokazivao vrlo "plahovit i nepodnošljiv", vređao je kaluđere, pa je bivao iz njih otpuštan. Sad je stvar otežana njegovom bolešću, no kako pravoslavni manastiri nisu uređeni kao katolički da mogu preuzimati i negu bolesnika, to on, mitropolit, ne može ni jednom od njih da stavi Mrkalja na teret i brigu. Stratimirović je predložio da se Mrkalj, pošto je graničar, a ima uz to sposobnosti i lep rukopis, zaposli u nekoj vojnoj kancelariji. (Isto, 380/1826)

    Za to vreme, kao i cele 1827 i 1828, nesrećni Mrkalj nalazio se u bolnici u Karlovcu. Vojne vlasti kojima je bio na teretu nastojale su da ga se na neki način oslobode, pa su, neuspešno, pokušale da ga smeste u manastir Gomirje.3 Više razumevanja prema Mrkalju pokazao je Lukijan Mušicki, predlažući da Generalkomanda izdejstvuje da ga primi neki od sremskih manastira. Međutim, i ovo je bilo bezuspešno. Dotičući se toga, Rajković misli da se ovom predlogu "po svoj prilici morala... odupreti kaluđerština sremska, na čelu s mitropolitom Stratimirovićem".4 Ovo mišljenje potpuno potvrđuje prepiska izzeđu Generalkomande i Stratimirovića tokom 1829 godine.

    Kad je episkop Rajačić odbio da primi Mrkalja u manastir Gomirje, Generalkomanda se ponovo obratila mitropolitu Stratimiroviću. U pismu od 6 septembra 1829 uveravala ga je da je dosta vremena prošlo od Mrkaljevog boravka u manastirima pa se on izmenio i postao zreliji, a njegovo zdravstveno stanje traži promenu sredine, svež vazduh, prijatan kraj, umeren fizički rad i česte šetnje, kao što je nešto ranije predlagao Mušicki. Treba mu dati jedno svešteno lice kao čuvara, koje će ga obučavati u veri i moralu i tako ga osposobiti za povratak među ljude. A takvi uslovi nalaze se samo u sremskin manastirima. U pismu se podvlači da je Mrkalj od prirode nadaren "dragocenim znanjima", a da je sada isuviše potišten nesrećom, što sve treba da utiče na Stratimirovića da se sažali na jadnog književnika. (Isto, 246/1829)

    Dva meseca kasnije, 12 XI 1829, mitropolit je odgovorio Generalkomandi u Zagrebu da ostaje pri svojem stavu iz 1826 u pogledu Mrkaljevog neprimanja u manastir. Dokazivao je da Mrkalja ne bi imao ko da pazi u manastirima, jer su mlađi kaluđeri zauzeti oko ekonomije i verskih obreda, a stariji još i vršenjem obreda po obližnjim selima. Pored toga, manastiri nemaju apoteku niti svojeg lekara, a županiski lekar je predaleko da bi mogao lečiti Mrkalja. (Isto, 247/1828)

    Tako su propala sva nastojanja vojnih vlasti da preko crkve kojoj je pripadao pomognu umno bolesnom Savi Mrkalju.
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  5. #4
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    Uobičajeno Odg: Sava Mrkalj


    MRKALJ PRVI REFORMATOR

    Prvi slovenski književni jezik i pismo nastajali su u drugoj polovini devetog veka, misijom solunske braće Ćirila i Metodija, koja se sastojala u širenju hrišćanstva i vizantijskog uticaja među moravskim Slovenima.

    Đirilo i Metodije krenuli su sa saradnicima 863. godine put Moravske (prostor današnje jugoistostočne Češke), da po pozivu kneza Rastislava stupe u borbu protiv germanskih biskupa i misionara šireći hrišćansku religiju na narodnom jeziku. Ćirilo je utvrdio slova novog pisma, a ono je nastalo na osnovama grčkog. Za glasove iz slovenskog jezika, kojih nije bilo u grčkom, oblikovani su posebni znaci. Ovako uređeno pismo dobilo je u nauci naziv glagoljica.


    SLIČNOST SA GRČKIM PISMOM

    Drugo slovensko pismo – ćirilica javlja se na prelazu iz 9. u 10. vek. Većina učenika Ćirila i Metodija dolazi na dvor bugarskog cara Simeona i, iako nema pouzdanih podataka ko je sačinio ćiriličnu azbuku, sa sigurnošću se može reći da je tvorac prve ćirilice neko od učenika braće prosvetitelja. Staroslovenska ćirilica imala je 38 slova, od kojih je 26 preuzeto iz grčkog pisma.

    Prema "Kratkoj istoriji srpskog književnog jezika" Aleksandra Milanovića, profesora na Filološkom fakultetu u Beogradu, Konstantin (u monaštvu nazvan Đirilo) u saradnji sa Metodijem, pripremajući se za Moravsku misiju, učinio je dva ključna koraka: sastavio je prvu slovensku azbuku, prilagođenu glasovnom sistemu slovenskog jezika, i preveo je na slovenski jezik bogoslužbeno jevanđelje. Tako se staroslovenski jezik duboko ukorenio u južnoslovenskim zemljama i bio je to prvi književni jezik koji su i Srbi koristili.

    "Srbi su u počecima svoje pismenosti uporedo pisali i glagoljicom i ćirilicom. Naporedna upotreba ova dva pisma nikako nije bila jezički ekonomično rešenje, te se u takvoj konkurenciji nužno moralo izdvojiti funkcionalnije pismo, koje će vremenom potisnuti manje praktično — sve do njegovog potpunog odbacivanja. Prednost ćirilice bila je veća sličnost sa grčkim pismom, a samim tim i jača veza sa grčkom i vizantijskom kulturom. Ćirilica je kao zvanično pismo kod Srba brzo odnela prevagu u upotrebi i tako postala srpsko nacionalno pismo. Na osnovu sačuvanih spomenika može se tvrditi da je ona u 12. veku imala apsolutni primat u Raškoj, te da je bila osnovno pismo u Dubrovniku, Humu i Bosni, sve do turskog osvajanja."

    Među spomenicima napisanim na staroslovenskom jeziku na srpskom tlu sačuvani su Marijino jevanđelje, glagoljski spomenik nastao početkom 11. veka, zatim ćirilski Temnićki natpis (10. ili početak 11. veka) i glagoljski spomenici Grškovićev odlomak i Mihanovićev odlomak (11. ili 12. vek).

    Prema Aleksandru Milanoviću, istoriju zasebne ćirilice, među porodicom genetski povezanih pisama srpske ćirilice, možemo pratiti od uvođenja specifičnog slova koje se nazivalo "đerv" (i imalo glasovnu vrednost đ, ponekad i ć) što se dogodilo u 12. veku. Važno je napomenuti da je srpski duhovni prostor od 9. do 11. veka bio homogen, upotrebom staroslovenskog književnog jezika, preko kojeg su Srbi bili kulturno povezani i sa većim delom slovenstva. "Jezička povezanost uslovila je bliskost slovenskih kultura, naročito pravoslavnog vizantijsko-slovenskog kulturnog prostora."

    Srpska redakcija staroslovenskog jezika, odnosno srpskoslovenski jezik, od sačuvanih tekstova iz 12. veka, pa do tridesetih godina 18. veka, kada se ugasio, malo je izmenio svoju gramatičku i leksičku strukturu.

    "Sama ćirilica je modifikovana na različitim teritorijama do te mere da su pojedini tendenciozni tumači pokušali da lansiraju ideju o posebnom pismu 'bosančici', mada je nesumnjivo da je reč samo o varijanti srpskog ćiriličnog pisma."

    Najraniji sačuvani spomenici srpskoslovenskog jezika potiču sa kraja 12. veka. Najstariji datirani rukopisi su "Potpisi velikog župana Stefana Nemanje i kneza Miroslava" i "Potpis kneza Miroslava", dok su nedatirani Miroslavljevo jevanđelje (najstariji sačuvani srpskoslovenski ćirilični rukopis, jedna od najlepših rukopisnih knjiga sveta), "Hilandarska povelja Stefana Nemanje" i Vukanovo jevanđelje.

    "Sem pomenutih jevanđelja i ostalih najstarijih rukopisa i natpisa iz 12. veka, srpskoslovenskim jezikom napisana je i čitava srpska srednjovekovna književnost, počev od Stefana Nemanje, Svetoga Save i Stefana Prvovenčanog, preko Teodosija, Domentijana, Konstantina Filozofa, sve do pisaca iz prvih decenija 18. veka, čuvenih Račana, Kiprijana, Jeroteja i Gavrila Stefanovića Venclovića."


    BEČKI KNJIŽEVNI DOGOVOR

    Srpskoslovenski jezik dugo je vršio funkciju književnog jezika kod Srba, a tridesetih godina 18. veka smenio ga je ruskoslovenski jezik, odnosno ruska redakcija staroslovenskog jezika. Posle Velike seobe, u novoj katoličkoj sredini Austrougarske imperije mitropolit beogradsko-karlovački Mojsej Petrović se za pomoć obraćao pravoslavnoj carevini Rusiji i caru Petru Velikom, tražeći ruske knjige i učitelje, koji bi širili pravoslavlje na "slovenskom jeziku".

    "U oba naroda bile su u upotrebi lokalne redakcije staroslovenskog jezika i ćirilica, dok je resavska reforma približila srpskoslovenski pravopis ruskoslovenskom."

    Ruskim književnim jezikom napisana su uglavnom sva srpska istoriografska dela u 18. veku, dok se posle pojave slavenosrpskog jezika zadržao samo u srpskoj pravoslavnoj crkvi. Slavenosrpski jezik nastao je kao posledica želje srpskih stvaralaca da pišu jezikom koji će biti razumljiv većem broju čitalaca. Smatra se da je prvo delo štampano slavenosrpskim jezikom "Slavenosrpski magazin" Zaharije Orfelina, objavljen u Veneciji 1768. godine.

    Drugi slavenosrpski tekstovi štampani su ređe ruskoslovenskom crkvenom ćirilicom, dok se u njima češće sreće ruska građanska ćirilica. "Upotreba ćirilice predstavlja jedinu konstantu u slavenosrpskoj pismenosti. Mnogi autori menjali su inventar slova u svojim delima, prihvatajući uticaje drugih autora ili reformatora azbuke."

    Više reda u grafijska i ortografska pitanja uneo je Sava Mrkalj, jedan od najobrazovanijih Srba s početka 19. veka. Mrkalj je zapravo bio prvi značajni reformator srpske ćirilice, koji je iz ovoga pisma isključio suvišna slova. Sve to vreme u srpskom društvu, sve do Vukove reforme sredinom 19. veka, postojala je diglosija, funkcionalni rascep u jeziku. Jedan jezički oblik korišćen je za književnost, pravo, obrazovanje, a drugi za svakodnevnu komunikaciju. "Revolucionarna Vukova reforma sredinom 19. veka potisnula je slavenosrpski jezik iz srpske kulture, što ne znači da su Vukovi neistomišljenici bili protivnici srpske kulture i pismenosti. U 'Srpskom rječniku' iz 1818. godine Vuk je prvi put na srpski pravopis primenio Adelungovo načelo 'Piši kao što govoriš', korišćenjem principa da jednom glasu u govoru odgovara jedno slovo u pisanju. Time je srpski pravopis postao gotovo u celini fonetski i to jedan od najboljih te vrste danas u svetu."

    U Beču su se 1850. godine predstavnici srpske i hrvatske inteligencije susreli na neformalnom sastanku, kasnije nazvanom Bečki književni dogovor, i složili se oko izbora istočnohercegovačkog dijalekta, kao i jedinstva pravopisa.
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  6. #5
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    srce Odg: Sava Mrkalj



    Sava Mrkalj (1783—1833)




    — GENIJE I STRADALNIK JEDAN OD NAJUČENIJIH SRBA SVOG DOBA
    — REFORMATOR AZBUKE PRE VUKA
    — ROĐEN U PLETARI, U GRANIČARSKOM SJENIČAKU
    — UMRO U BEČKOJ DUŠEVNOJ BOLNICI


    ZABORAVLJENI PRETEČA — I

    Zamislite pitanje u kvizu Kako postati milioner: "Ko je prvi proglasio jezičko pravilo PIŠI KAO ŠTO GOVORIŠ i ponuđene odgovore: 1. Vuk Stefanović Karadžić, 2. Jernej Kopitar, 3. Ljudevit Gaj i 4. Sava Mrkalj.

    Svi znaju za prva tri borca za reformu srpskog jezika, ali za četvrto ime malo ko da je čuo. Takmičar veruje da zna odgovor, naravno, ali — plaši se zamke. Odlučuje da, prema pravilima kviza, zatraži pomoć publike. Od gledalaca u studiju stiže nedvosmislen odgovor — više od 90 odsto se izjašnjava da je autor pod brojem 1 — Vuk Stefanović Karadžić.

    Takmičar je odahnuo, publika je potvrdila ono što je i sam znao. Laknulo je, čini se, i voditelju — bilo bi mu žao da na tako prosto pitanje dobije pogrešan odgovor. Takmičar se više ne koleba. Siguran u sebe izjašnjava se čvrstim glasom: "Moj odgovor je pod brojem 1 — Vuk Stefanović Karadžić."

    Nažalost — pogrešno, kaže voditelj, iznenađen, jer ni on nije znao tačan odgovor pre nego što je pogledao u papire s tačnim odgovorima. — Tačan odgovor je Sava Mrkalj.

    I publika je zaprepašćena — to četvrto ime gotovo svima je bilo potpuno nepoznato. Ko je taj Sava Mrkalj?

    Nedavno su se u jednoj ozbiljnoj anketi čula meritorna mišljenja da Savi Mrkalju pripada visoko mesto na listi 100 najznamenitijih i najumnijih Srba. Dok ta lista ne bude zvanično sastavljena, ovaj genije svog vremena i dalje će biti samo jedan od najumnijih, ali zaboravljenih Srba.

    Za delo Save Mrkalja znaće se, izgleda, i ubuduće samo u uskim stručnim krugovima srpske lingvistike, a legendu o njegovoj izuzetnoj ličnosti negovaće, kao i do sada, s kolena na koleno, njegovi Kordunaši, mada su i sami zaboravljeni otkako se, najvećim delom, već deceniju i po lomataju izbegličkim stazama i bogazama, kao što se i on, skoro dva veka pre njih, "pobeđen i ostavljen od svega sveta", potucao po srpskim zemljama.

    Po pravilu, mnogim učenim ljudima su tek tomovi knjiga doneli slavu i uzdigli ih u vrh srpske intelektualne elite. U slučaju Sava Mrkalja dovoljno je njegovih 18 stranica knjižice štampane 1810. godine u Budimu gradu — "Sala debeloga jera libo azbukoprotres". To je i godina u kojoj će se, u budimskom susedstvu, u Pešti, prvi put sresti sa četiri godine mlađim Vukom, samo koji mesec posle objavljivanja te svoje filozofsko-lingvističke rasprave u čijih je 18 strana stalo celokupno Vukovo potonje delo o reformi srpskog jezika i azbuke.

    U svakom slučaju, izvesno je da je Vuk Stefanović Karadžić prva znanja o azbučno-jezičkim pitanjima stekao upravo u tim peštanskim druženjima sa Savom Mrkaljem i još nekolicinom učenih Srba tog vremena - Dimitrijem Davidovićem, Lukom Milovanovom, Dimitrijem Frušićem... Nesumnjivo, ti kontakti i docniji podsticaji Jerneja Kopitara usmerili su Vukov rad na polju jezičko-azbučne reforme.

    Zaključak je logičan — u tom mukotrpnom poslu Sava Mrkalj bio je preteča, a Vuk njegov nastavljač.

    "Ja sad ovde imajući za namjerenje uspjeh Serpskoga Knjižestva ne mogu druge Azbuke upotrebiti nego Mrkaljevu, jerbo za Serpski jezik lakša i čistija ne može biti od ove", pisao je Vuk Karadžić, 1814, četiri godine posle prvog susreta sa Savom, u predgovoru svoje "Pismenice serbskoga jezika", naše prve gramatike.

    Ali, posle samo tri godine (1817), Vuk će se, istina privremeno, pod pritiskom spoljašnjih, pre svega crkvenih faktora, vratiti staroj azbuci. Njemu manje skloni istraživači neće propustiti da i danas podsete da je kasnije prećutkivao i Mrkalja i njegov rad. Tako je zbog tog njegovog prećutkivanja koje su prihvatili i njegovi sledbenici i mnogi naučnici ostalo da je samo Vukovo delo originalno.

    U tu zamku ulovio se i onaj takmičar u napred pomenutom virtuelnom kvizu.

    Jednu činjenicu, međutim, kao da ni najpažljiviji istraživači nisu primećivali: sve jezičke rasprave u Mrkaljevo, dakle predvukovsko vreme odnosile su se isključivo na srpski jezik. Hrvatski niko ne pominje. Tek je Vuk, koju deceniju kasnije, sredinom 19. veka, u vreme kad se arhiva u katoličkim manastirima u Bosni i Hercegovini još ispisivala ćirilicom, kad Dubrovčani svoj jezik nisu zvali drugim imenom nego srpskim, podelio srpski jezik sa Hrvatima.

    No, vratimo se Savi Mrkalju i njegovom delu "Salo debeloga jera libo azbukoprotres". U savremenoj verziji srpskog jezika ovaj naslov bi otprilike glasio: "Salo debelog jera ili pretresanje azbuke". U ovom ironičnom naslovu "debelo jer" je zapravo metafora. Reč je o slovnom znaku koji nije označavao nijedan glas, a ispisivalo se, uglavnom nasumice, uz neke suglasnike u sredini ili na kraju reči. Nedostatak značenja činio ga je izlišnim. Svesni njegove nepotrebnosti, Mrkaljevi savremenici i jednomišljenici podsmešljivo su ga karakterisali kao "peti točak u kolima".

    A Mrkalj ga je prosto izbrisao iz azbuke. Ne samo debelo jer, već i još 19 suvišnih znakova. Tako je došao do azbuke kojom se manje-više i danas služimo.

    Vukova zabluda

    Deleći s Hrvatima jezik svojih pradedova, Vuk — neredovno školovan i nesumnjivo s ozbiljnim rupama u obrazovanju, što je uobičajeno za samouke ljude — verovatno nije slutio da im time otvara put u srpsko etničko tkivo i prodor u literaturu ispisanu na srpskom jeziku. Zar bi, bez Vuka, stari dubrovački pisci pripadali hrvatskom literarnom korpusu?

    Piše: Jovan Pokrajac
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  7. #6
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    Uobičajeno Odg: Sava Mrkalj

    S KRVLJU RUČAK, S KRVLJU I VEČERA — II

    Nije lako reći šta je bilo zlehudnije — roditi se u pletari, u kući od kestenovog pruća oblepljenog blatom, u Sjeničaku, na Kordunu, ili umreti u bečkom lazaretu, duševnoj bolnici carstvujušće Vijene.

    A jedno i drugo je sudbina Save Mrkalja, tragičnog genija, možda najučenijeg Srbina svog doba — filozofa, matematičara, filologa, vrsnog polemičara, esejiste i pesnika. Poliglotu koji je govorio francuski, nemački, italijanski, mađarski, ruski i hebrejski, latinski i grčki, a razumevao i niz drugih jezika.

    Da bi spoznao okolnosti u kojima je rođen njegov učeni zemljak, akademik Gojko Nikoliš, drugi u rangu visoko obrazovanih Sjeničaraca, pišući svoju "Povijest o jednom stradalniku" — koja je psihološki ili, preciznije, psihopatološki Mrkaljev portret — nije morao da traga za dokumentima. Sve o svom zemljaku mogao je da čuje od svog dede, a deda od svog oca, Savinog savremenika iz druge blatnjave pletare, kakvih je bilo i u Nikoliševom detinjstvu, početkom prošlog veka.

    "Rijetko, sasvim rijetko se moglo naići na drveni pod u tim kućama" — beleži Nikoliš. — "Gola, uvijek vlažna i hladna zemlja umjesto drvenog poda, po kojoj gmižu polugola djeca. Uz djecu su i krmače. Kad se oprase, krmače su malo divlje, pa će nasrnuti na dijete u kolijevci... U takvim prilikama rodio se Sava Mrkalj 1783. godine."

    U godini Savinog rođenja, Imanuel Kant, rodonačelnik nemačke klasične filozofije, na izmaku svoje šeste decenije, objavio je "Kritiku čistog uma". Gete je otpočeo da radi na "Faustu", mladi Šiler se proslavio dramskim prvencem, "Razbojnicima", a Jozef Hajdn je dvorski muzičar ugarskog kneza Esterhazija. Betoven, sa 13 godina, postaje orguljaš u dvorskoj kapeli u Bonu, dok je Mocart (ima je tada 27 godina), još ranije, posle trijumfalnih putovanja po Evropi, prekinuo s feudalnom klasom i postao prvi slobodni umetnik, dakle — siromah.

    Taj delić Evrope nikada, ni pre ni posle, nije stigao u Sjeničak. A Sjeničarci su iz tadašnje Vojne krajine u Evropu izlazili samo pod oružjem, u službi habzburškog "pravednog cara". Budući pod trajnom vojnom obavezom, obrađivali su zemlju kad je to ratovanje dopuštalo, nanovo gradili kuće na zgarištima, rađali decu i bili u stalnoj vojnoj pripravnosti, služili kao rezervoar najbolje vojske za najudaljenija austrijska ratišta, žestoko iskrvarili u ratovima sa Francuskom u poslednjoj deceniji 18. veka...


    Ovde su stizali samo pozivi za rat i obaveštenja o poginulima. To je bio život Srba graničara za mladosti Save Mrkalja. "S krvlju ručak, s krvlju i večera."

    Uznemiren sve jačim udarima turskih osvajača, Beč je, masovnim naseljavanjem Srba početkom 16. veka, organizovao Vojnu krajinu sa slobodnim seljacima-vojnicima, koji su, vazda na oprezu, branili i "carsku zemlju" i svoj mali posed i svoje selo.

    Krajišnik je bio lično slobodan, ali potčinjen vojnoj disciplini. Živeći na "carskoj zemlji", kao doživotni vojnici nisu plaćali porez — sem danka u krvi. A ipak su kmetovi hrvatskih feudalaca sa zavišću gledali na slobodu srpskih graničara.

    Sava Mrkalj je, kako je sam zabeležio, "već u 16. godini svoga uzrasta dobio otpust iz vojne, graničarske, službe". Do tog otpusta moglo je doći ili zbog fizičke nesposobnosti ili zbog uspešno završenog školovanja, dakle kao izuzetna nagrada za umnu sposobnost. Ili je, nagađa Gojko Nikoliš, "otac Petar prodao jednu kravicu da bi nekako namakao mito komisiji kako bi sina oslobodio od soldačije".

    Ovo sa kravicom za potkupljivanje graničarske "regrutne komisije" ipak deluje kao pošalica. Da je u kući Baslaka - kako je glasio porodični nadimak Mrkaljevih, s kolena na koleno prenošen sve do današnjih dana — bilo viška kravica, verovatno bi se neka našla i za Savine škole. A on se, beleže hronike, tokom celog školovanja izdržavao sam — "podučavajući druge đake".

    Biće, zato, da su se u Savinom otpustu iz "najjeftinije vojske na svetu" ukrstile njegova fizička slabašnost i intelektualna superiornost, jer se oslobađanje od vojne službe poklapa s Mrkaljevim završetkom klerikalne škole u Plaškom, u kojoj su se obrazovali budući sveštenici. A sveštenike je već njihovo zvanje oslobađalo vojne obaveze.

    Gde je rođen taj emines

    O obračunu Save Mrkalja sa debelim jer biće još reči, ali da se pre toga s njim upoznamo.

    Rođen je 1783. godine na Kordunu, u Sjeničaku, u kojem je "većina kuća bila građena od pletera, od kestenova pruća" — piše dr Gojko Nikolić, lekar, akademik, diplomata, takođe iz Sjeničaka. — "Po pleteru naboj od ilovače. Na krovu slama... Još za moga djetinjstva bilo je ne malo kuća, i dan današnji ih ima, u kojima čovjek i stoka borave pod istim krovom..."

    A Nikolić je 128 godina mlađi od svog slavnog zemljaka. Eto odakle je startovao eminens bečkih i peštanskih visokih škola, filozof, matematičar, pesnik i lingvista, poliglota Sava Mrkalj. Genije i stradalnik.

    Piše: Jovan Pokrajac
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  8. #7
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    srce Odg: Sava Mrkalj


    UČITELJ GOLOBRAD, A ĐACI OBRKATILI — III


    Nekako se, izgleda, pod tu regulu — o oslobađanju sveštenika od vojne obaveze — smestio i Sava Mrkalj, iako, izuzimajući dve potonje monaške godine u manastiru Gomirje, nije ni obukao svešteničko ruho. Odmah po završetku bogoslovije u Plaškom, s najboljim ocenama i nepunih 17 godina, postavljen je za učitelja u srpskoj školi u Gospiću.

    Najbolje ocene zavredio je Mrkalj već i na početku službovanja u ovoj najvećoj ličkoj varoši. Gospićki prota Milojević, u izveštajima crkvenim vlastima, navodi da mladi učitelj "svakom dobrom nahođenju nahoditsja i revnost naloženoga djela dobro soveršajet". Takođe, da "trud je njegov nepoštedan".

    Ipak, Sava će u Gospiću da ostane samo dve godine. Da li zbog njegovih nesporazuma sa okolinom?

    Ovde neka ostane zabeleženo da je bio neobičan učitelj u još neobičnijoj školi. Samo jedan učenik bio je njegov vršnjak. Ostali su bili stariji po šest, osam, čak i deset godina. I, naspram golobradom učitelju — već obrkatili.

    Uz to, trudoljubivi učitelj se nije ustezao da se požali Konzistoriji, eparhijskom veću, što mu "militarska gospoda prave smetnje". Njegovi đaci su, naime, jedan po jedan, bili regrutovani za neka daleka bojišta.

    U osvetljavanju Mrkaljeve ličnosti svakako je važan odgovor na pitanje da li su se njegova sukobljavanja sa okolinom — a ta sukobljavanja su, nesumnjivo, imala znatnog uticaja u trasiranju njegovog tragičnog puta do bečke duševne bolnice — izbijala u toku njegovog dvogodišnjeg učiteljevanja u Gospiću ili se početak Savinog raskola sa svetom desio još ranije, na pašnjacima Slatnjaka, pitome doline u podnožju mrkaljskih kuća, kroz koju jednolično žubori istoimeni potok.

    Nije teško dokučiti da su Sava i njegovi parnjaci baš u Slatnjak javili, izvodili, goveda. Našlo bi se tu obilje skrovitih mesta gde se moglo ćućoriti uz vatru ili, daleko od očiju starijih, peći ukradene kukuruze. Bio je to svet dečačke igre, plašenja vilama i vukodlacima, zmajevima, vešticama i nečastivim silama, ali i svet svađa i tuča, svakojakog čobanskog nadgornjavanja. Najomiljenija, možda i najgrublja, bila je igra svinjkanja — krajiška varijanta hokeja na travi — u kojoj igrači grubim štapovima ubacuju komad drveta, svinkulu, u rupu ili improvizovani "gol".

    Po svemu sudeći, kao mlađahno čobanče Sava Baslak — svi su se, uglavnom, oslovljavali po porodičnom nadimku — samo se delimično uklapao u svet svojih slatnjačkih vršnjaka, ispunjen i grubim igrama i povremenim nepodopštinama. Po nekim potonjim opisima, izgleda da je dečarac bio slabačak, nejak i bledunjav, verovatno najslabiji među svojim vršnjacima.

    "Kad se raspali igra svinjkanja, Savu svi guraju, ruše, i on ne uspjeva da dobaci svinjku do željene mete. U rvanju je opet najslabiji. Šta je sad prirodnije", zaključuje Gojko Nikoliš u svojoj "Povijesti jednog stradalnika" — "nego da se malac, uvrijeđen i potišten, počne povlačiti u stranu, u svoju usamljenost! Šta je prirodnije nego da donesemo presudu u korist Save, a na štetu surove sredine u kojoj je rastao"!

    To dečačko izdvajanje iz društva svojih parnjaka odvelo je, izgleda, Savu u osobenjaštvo, koje ga je vodilo u sve dublji raskol sa sredinom sjeničačkih pletara i slatnjačkih pašnjaka. Već tada se, verovatno, u njemu začela želja da svet kritički posmatra. To je njegova vrlina, ali se u tome krije i početak njegove tragedije.

    "Teško onome ko posmatra svoju družinu izvana i odozgo" — veli akademik Nikoliš — "ko se izdvaja i uzdiže, ko hoće koračati izvan prtine, po celcu. Ništa tako ne razdražuje osrednjost kao onaj ko se, makar i za glavu, izdigne iznad nje. Osrednjost obožava samo osrednjake, i to baš one koji svoju osrednjost pokrivaju lažnim vrijednostima: uobraženošću, nametljivošću i nasiljem."

    Sve to je Sava Mrkalj osetio na sopstvenoj koži. Ako se njegovo kasnije zlopaćenje može objasniti i raskolom sa surovim svetom, onda se koreni stradavanja spuštaju sve do u slatnjačkih livada. Tu su se, izgleda, začeli njegovi početni nesporazumi sa okolinom, koje je kasnije, u vreme Savinog monaškog života u manastiru Gomirje, neki tamošnji kaluđer sažeo u dosetku: "Jesi učen, al pametan nisi, jer da si pametan ne bi došao među nas."

    Bez hleba

    U Mrkaljevim izveštajima crkvenim vlastima nalazimo podatak da se od njegovih đaka tridesetak priprema za sveštenički poziv. Neki su već bili sveštenici, ali su kod Save dospeli da steknu i odgovarajuća školska svedočanstva. Bar još toliko je među đacima bilo sinova trgovaca i graničarskih oficira.

    I sa jednima i sa drugima mladi učitelj je dolazio u sukobe. Ne samo da su vojne vlasti regrutovale đake, nego i trgovci nisu izvršavali svoje obaveze prema školi. A njihova obaveza je bila da, zajedno sa sveštenstvom, izdržavaju učitelja. U dve godine Savine službe nisu dali — ništa.

    Piše: Jovan Pokrajac
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  9. #8
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    Uobičajeno Odg: Sava Mrkalj


    U NJEMU ZRI POBUDA — IV

    Otišao ogorčrn i nezadovoljan: Gospić, najveći lički grad



    I evo nas opet u Gospiću, u mestu Savinog prvog učiteljevanja u slaveno-serbskoj školi, gde nesporazumi sa sredinom nisu bili ništa manji nego oni na slatnjačkim pašnjacima. Na njihovo smirivanje nisu uticale ni visoke ocene njegovog pedagoškog rada. U svojim dopisima Sava Mrkalj se potpisuje kao "učitelj ličke junosti", mladosti, što zapravo svedoči da se nije radilo o klerikalnoj školi, mada su se u njoj obrazovali i budući sveštenici.

    Kad se sagleda stanje u školstvu Vojne krajine na razmeđu 18. i 19. veka — u vreme Mrkaljevog učiteljevanja — nije nimalo čudno što je u Gospiću izdržao jedva dve godine. Srpske narodne škole radile su tada neredovno, njihov opstanak i rad i život učitelja zavisili su od ugovora, od ispunjenja neposredne pogodbe s njim. Ako se obezbedi život učitelja — škola radi, a već iduće godine, ako učitelja niko ne plaća i on nema od čega da živi — nema škole.

    Zato je tri godine pre dolaska Save Mrkalja srpska mladež u Gospiću bila bez škole. Ponovo je otvorena 1799. godine, ponajviše zahvaljujući zalaganju ličkog prote Jovana Milojevića. Sveštenici, trgovci i oficiri u Gospiću — citira arhivsku građu Vuko Opačić-Lekić u studiji "Sava Mrkalj — život i djelo" — preuzeli su obavezu da "izdržavaju jednog dobrog i spremnog učitelja dok se takav ne odgoji između njihove dece, ne bi li se tako podiglo opšte dobro. Pogodiše se da će parosi plaćati po 10 forinti, trgovci skupiti 50 forinti, a kapelani i oficiri kako budu mogli."

    Takva je pogodba postignuta sa Savom Mrkaljem. Ali, kao što će se pokazati: "Sveštenstvo plaća nemarno, trgovci nikako."

    Bezočni trgovci, da izbegnu sramotu što nisu ispunili obavezu da uplaćuju priloge za izdržavanje učitelja, optužuju Mrkalja — ali ne da loše uči njihove potomke, već što je mlad i golobrad! Možemo samo da zamislimo koliko ga je to ogorčilo, pogotovo što je zbog svoje mladosti i razlike u godinama i inače već imao dovoljno nevolja sa brkatim ličkim rmpalijama. I neko stariji i iskusniji, a ne tako mlad čovek, još i fizički slabašnom, teško da je mogao da bude autoritet momcima od kojih neki nisu ni znali zašto su ih poslali u tu školu. Zar će njih taj bledunjavi dečak da uči pismenosti, i pameti!

    Zbog tih nepravdi i zlobe, u Mrkalju zri pobuna — nezadovoljan je i oseća gorčinu promašenosti. Njegov biograf s kraja 19. veka Đorđe Rajković zabeležiće da se Sava, u Gospiću, "nije mogao slagati ni sa oficirima ni s trgovcima". Drugim rečima, osetljiva i častoljubiva duša mladog učitelja zapadala je u česte i žestoke sukobe i sa oholim oficirima i sa škrtim trgovcima koji mu bestidno uskraćuju platu, iako su se na taj trošak bili obavezali crkvenim vlastima.

    Kako da postupi, kako da se zaštiti? Uradio je jedino što takav čovek može u takvoj situaciji — odlazi iz srpske škole. Crkvena vlast, ne manje bezočna od trgovaca, kao žali za njim, jer ne može da nađe drugog učitelja, i uspeva da ga nagovori da se vrati u službu.

    Povratak u Gospić biće nakratko, jer se ništa ne menja — prilike u varoši i školi nisu se poboljšale, odnosi sa oficirima i trgovcima jednako su loši, a vojne vlasti su već odvele polovinu njegovih đaka. Sredinom 1801, Sava Mrkalj definitivno napušta službu u Lici.

    Sudeći po preporukama koje su ga pratile od škole u Plaškom do učiteljskog mesta u Gospiću, Sava Mrkalj se isticao vrednoćom i lakim usvajanjem znanja. Očekivalo bi se da takav um odmah nastavi školovanje. Ali, nije. Zašto? Verovatno zbog sirotinje. Sve košta.

    Pune tri godine posle odlaska iz Gospića gubi mu se svaki trag. Nema nijednog podatka o njegovom kretanju. A onda ga, 1804. vidimo u Zagrebu, upisanog u tamošnju arhigimnaziju.

    Sava odlazi 1801. I, poput kakva pustolova, zameće trag, da bi se tri godine kasnije obreo u Zagrebu, u tamošnjoj arhigimnaziji, upisan kao polaznik "vjere grčke, ne unijatske, iz sela Sjeničaka, prve banske regimente, otac Petar, pučanin... Sredstva za život ima podučavajući đake".

    U Gospiću je, kao učitelj, Mrkalj bio mlađi od svih svojih đaka, od kojih je samo jedan bio njegov ispisnik. U zagrebačkoj arhigimnaziji je najstariji među učenicima.

    Najodličniji od odličnih

    "Savi je tada dvadeset i jedna godina! Svi ostali đaci su između 13 i 17 godina. Tada se odnos između njega i sredine korjenito izmijenio u poređenju s onim što je bilo u Gospiću. On je sad brkajlija među žutokljuncima. Svi upiru prstom u tu izuzetnu ličnost koja strši nad ostalima. Da je bio slab đak postao bi predmet poruge. Ali Sava tu nejednakost uspješno kompenzira i ućutkuje pakosnike: on je u svemu odlikaš, eminens, on je totalni odlikaš, najodličniji među odličnima..." — zapisuje Gojko Nikoliš.

    Piše: Jovan Pokrajac

    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  10. #9
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    srce Odg: Sava Mrkalj


    I SVOJI PREZIRU "GRANIČARE" — V


    Ponovo Sava Mrkalj zbunjuje i ono malo istraživača koji su se bavili njegovim životom i delom. U Zagrebu je, 1804, u drugom semestru arhigimnazije, ali te iste godine otpočinje i filozofske studije na Kraljevskoj akademiji znanosti. Ona je u to vreme najviša nastavna ustanova u Hrvatskoj i ima tri fakulteta — teološki, pravni i filozofski.

    Nema podataka gde je i kako završio prvi gimnazijski semestar. Istraživačima je najverovatnije da je predmete iz prvog polugođa ispolagao vanredno, ne pohađajući nastavu. Otvoreno je i pitanje kako je postao student Kraljevske akademije u vreme kad je trebalo da pohađa drugi, završni razred gimnazije.

    I tu je, izgleda, moguć samo jedan odgovor - da mu je, kao apsolutnom odlikašu na kraju prvog razreda gimnazije, izuzetno dopušteno da vanredno i prekoredno ispolaže predmete iz drugog razreda ili, možda, da položi kakav poseban prijemni ispit na fakultetu.


    Sava je, i kao student filozofije, eminens. Odlikaš je u logici i istoriji filozofije, u matematici je među četrnaest odlikaša najbolji. Na kraju prve godine studija sa odlikom polaže javni ispit iz logike, istorije filozofije i matematike, a na kraju druge iz arhitekture, hidrotehnike i metafizike...

    "Moramo se još zadržati na fenomenu eminensa" — kopka Gojka Nikoliša sudbina njegovog zemljaka iz Sjeničaka, u prvoj banskoj regimenti, današnjem Kordunu. — "Kako možemo da ga objasnimo ako znamo svu Savinu predistoriju i posve nepovoljne uslove pod kojima se morao školovati u Zagrebu? Sava potiče iz jedne dozlaboga siromašne graničarske porodice iz koje nije ponio nikakvo predznanje. On je plebius, pučanin, a oko sebe, u Zagrebu, ima kolege čiji su roditelji građani, purgari, pa i plemići. Socijalne razlike su drastične, pa i antagonizmi u odnosima neizbežni.

    Pisac ovih redova se dobro seća kako se, stotinu godina posle Save, u karlovačkoj gimnaziji s prezirom gledalo na "graničare", i to od strane kolega čiji su roditelji još koliko juče nosili graničarske opanke, a iste su narodnosti i iste vere. Juče slunjski graničari, danas karlovački purgari, i eto razloga da na došljake-graničare gledaju s visoka.

    Sava je završio nekakvu bednu školu u Plaškom, pa možemo zamisliti u kakvoj se teškoj konkurenciji našao u Zagrebu, imajući oko sebe kolege iz franjevačkih i jezuitskih škola. Sava je među retkima za koga u katalogu škole stoji da se izdržavao dajući instrukcije. To jest, podučavajući druge.

    Dakle, morao je da uloži mnoge dodatne napore — da podučava lenjivce i umno zaostale, da preskoči dve godine redovnog školovanja i, povrh svega, budimo sigurni u to, da poslužuje neku zagrebačku gospođu, noseći joj drva i slično da ima gde će prespavati - za kvadratni metar poda i slamaricu, gde je ležao u vlazi i studeni.

    Sve njegove kolege bili su u prednosti — živeli su u porodičnim gnezdima i, ne na poslednjem mestu, u svom zavičaju. Svoje neprilike Sava je mogao da pobedi samo izuzetnim intelektualnim i fizičkim naporom, samo snagom volje i talenta. Ali, kako ćemo još videti, sudbina će ga za sve to nagraditi svojim iscerenim licem."

    A videćemo da Savi Mrkalju još nije dosta škole. Po tadašnjem stanju duha, od stotine graničarskih mladića sa diplomom Filozofskog fakulteta, 99 bi se priklonilo graničarskom idealu - službi u nekom magistratu, u sudu ili vojnoj komandi, samo da je državna služba.

    Sava je izuzetak. Kod njega naučna radoznalost preteže nad egzistencijalnim pitanjima. Odlazi u Peštu, na studije filozofije i matematike. I tamo je, opet, odlikaš!

    Najučeniji od Srbalja

    Marljivim radom, a takav ga glas prati od klerikalne škole u Plaškom, preko zagrebačke arhigimnazije i Filozofskog fakulteta do peštanskog univerziteta, Sava je stekao izuzetno široko znanje, pa su mu i njegovi savremenici priznavali da je bio jedan od "najučenijih Srbalja, doktor filozofije, iskusan astronom i matematičar..."


    Temeljna studija

    Istraživači beleže da je, "pored filozofije i matematike, Mrkalj učio i jezike", ali nema svedočanstava gde je i kako sticao lingvističko-filološka znanja. A upravo u toj oblasti je dao svoje ključno delo koje će štampati u Pešti — "Salo debeloga jera libo azbukoprotres", temeljnu studiju srpskog jezika i azbuke koja je prethodila Vukovoj reformi.

    "Opet se", veli Gojko Nikoliš, "moramo zapitati kako to da se Sava upustio u jednu, u ono doba vrlo izazovnu filološku raspravu, on koji je učio filozofiju i bio prvak u matematici..."

    I kako to, najzad, da se odjeci te rasprave čuju do današnjih dana.

    Piše: Jovan Pokrajac

    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

  11. #10
     OFF 
    VIP
    Poeni: 406,386, Nivo: 1
    Level completed: 99%, Points required for next Level: 0
    Overall activity: 99.9%
    Dostignuća:
    OverdriveTagger First Class50000 Experience PointsSocialVeteran
    Nagrade:
    Posting Award
    Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna has a reputation beyond repute Vesna's Avatar
    Država
    Norway
    Registrovan
    Dec 2011
    Pol
    Zensko
    Zadnji Put Online : @
    Lokacija
    negde iznad zvezda
    Postovi
    59,575

    Uobičajeno Odg: Sava Mrkalj


    SUSRET S VUKOM — VI


    I pre Save Mrkalja je "bilo raznih autora koji su ispuštali pojedina slova u pisanju, među njima i debelo jer", ali — sve do pojave njegovog "Sala" — "nije bilo nijednog koji jE, kao on, ne samo javno ustao protiv svih suvišnih znakova u dotadašnjoj ćirilici, već ih je i praktično isključio iz azbuke, pokazujući na delu kako se može bez njih pisati" — ocenjuje dr Aleksandar Mladenović, poznati jezički stručnjak s Filozofskog fakulteta u Novom Sadu. — "U tome je osnovni značaj Mrkaljeve azbučne reforme, njegov originalni postupak i njegov veliki doprinos razvitku i usavršavanju ćirilice.

    Naša današnja azbuka oslobođena je svih nepotrebnih slova prvi put reformom Save Mrkalja, jer je ovaj deo njegove azbučne reforme Vuk, počev od 1814. a naročito od 1818. godine, u potpunosti prihvatio."

    "Otuda se" — potvrđuje ovo gledište Mladenovićev kolega, prof. dr Dragoljub Petrović — "pokazuje da je u velikoj meri neosnovano, kako se to često u nas čini, ponegde još i danas, govoriti o tome da Vuk nije imao preteče u svojim revolucionarnim reformatorskim poduhvatima. Imao ih je, i to dosta, a jednog značajnog preteču imao je čak i u reformi grafije. Bio je to Sava Mrkalj, čije je delo Vuk samo dovršio i definitivno ga uveo u naš književni jezik."

    Ovaj jezički stručnjak ukazuje da su, i tada i posle, "okolnosti bile takve da su išle na ruku onome ko je posao do kraja završio, a zbog svoje nesrećne sudbine Sava Mrkalj je, sasvim nezasluženo, ostao u Vukovoj senci".

    "Naša je obaveza da, uvažavajući sve što je Vuk učinio, ne zaboravimo ni njegove prethodnike" — ističe dr Petrović.

    Pešta je, izgleda, bila prekretnica u Mrkaljevim naučnim interesovanjima. Podrazumeva se da je i ovde, na studijama filozofije i matematike, odlikaš. Ali će, izgleda, na njegovo naučno opredeljenje, više od studija, uticati druženje sa mladim srpskim intelektualcima koji su u to vreme boravili u Pešti. Peštanska poslastičarnica "Kod Stefana" postala je neka vrsta alternativnog srpskog univerziteta, u njoj su sastajali Mrkalj i njegovi drugovi, svi oni koji su bli okupljeni u intelektualnom krugu u kome raspravljaju, umuju, maštaju... Tu su i medicinari Dimitrije Davidović i Dimitrije Frušić, poznati po tome što će u Beču 1813. godine pokrenuti "Novine serbske". Tu je i Luka Milovanov, rođen u okolini Srebrenice, student prava, koji će kasnije napisati znamenitu raspravu o poetskim rimama "Opit k sličnosti i slogomerju".

    I jednog dana 1810. godine, baš u "Kod Stefana", Sava će začuti mukle udare drvene štule kako se približavaju njihovom stolu.

    Prilazi im mladić, hrom u levu nogu, omalen i slabunjav, ali široko otvorenih očiju i upadljivih crta lica. Prispeo je iz ustaničke Srbije, u odeći evropskog kroja, ali duha i ponašanja posve narodnog. Govori čistim narodnim jezikom, polagano, umno i razložno.

    Bio je to prvi susret dvojice reformatora srpskog pisma i jezika, Save Mrkalja i Vuka Stefanovića Karadžića, briljantnog peštanskog diplomca i hromog ustaničkog pisara. Savi je 27 godina, Vuku 23. Upravo je odštampano Savino "Salo debeloga jera..." I ono će ih, valjda, zbližiti više od svega, dajući im da naslute čime će kasnije da se bave.

    Možemo samo da zamišljamo uzbuđenje dvojice mladića — jednog ispod Durmitora, drugog podno Petrove gore - kad su otkrili da, iako poreklom iz tako udaljenih krajeva, govore istim ijekavskim narečjem, da imaju iste poglede na pitanja azbuke, pravopisa i jezika. Tu, pred Vukom, valjda prvi put, Sava otkriva svoju muku iz detinjstva, sa onih retkih časova veronauke, kad se, 10-ogodišnjak, mučio s rečima koje ne razume.

    Dok su drugi đaci bubali reči napamet, ne pitajući za njihovo značenje, Savu je tištalo pitanje: "Esam li ja benast ili je sve ovo oko mene subenasto? Kakva su to slova, kakve riječi, zašto učim nešto što ne razumijem? Tako ne govori niko. Tako ne divane ni moj ćaća Petar, ni seoske babe, ne govore ni orači, ni žetelice, ni govedari."

    Tu mučnu zagonetku nosiće punih sedamnaest godina i rešiće je, snagom svog uma i znanja, svojim "Salom debeloga jera", upravo pred susret s Vukom Karadžićem. Savina studija nije promakla budućem Vukovom mentoru Jerneju Kopitaru: "Od srca sam se obradovao jednoj gramatičkoj brošuri Salo debeloga jera libo azbukoprotres... Na ovih 18 strana ima više jezičke filozofije nego u kakvoj debeloj gramatici. Tako bistar gramatički um nisam našao u Izrailju..."

    Posle će Kopitar tražiti od Vuka da svoje knjige, pre štampanja, daje na recenziju Savi Mrkalju.

    Najučeniji od Srbalja

    "Sava Mrkalj, spisatelj Sala debeloga jera, bio je jedan od najučenijih Srbalja, doktor filosofije, iskusan astronom i matematik; znao je mnoge jezike. Pod starost ga nesreća postigne, da pamet izgubi i dospe u bečki lazaret, gdi je i umro" — pisao je 1837, tri godine po Savinom upokojenju, Teodor Pavlović, advokat, pesnik i sekretar Matice srpske u Pešti, u časopisu "Serbskij narodni list", koji je izlazio u tom gradu.

    Piše: Jovan Pokrajac
    Kad zaćutim, okrenem se i odem, to ne znači da si ti pobedio, to znači da više nisi vredan mog vremena.

    [Samo registrovani clanovi mogu videti ovaj sadrzaj. ] DJ. Vesna®
    Odgovor Sa Citatom Odgovor Sa Citatom

Informacija Teme

Users Browsing this Thread

Trenutno 1 korisnika pregleda ovu temu. (0 članova i 1 gosta)

     

Slične Teme

  1. Sveti Sava
    By Vesna in forum Religija
    Odgovori: 4
    Zadnji Post: 26.01.2016, 15:35
  2. O. Sava, sluga Boga Zivoga
    By Vesna in forum Religija
    Odgovori: 2
    Zadnji Post: 05.09.2014, 09:33
  3. Sava Ludajic
    By stuart in forum Narodna Muzika
    Odgovori: 0
    Zadnji Post: 04.02.2014, 20:23
  4. Sava Mosic
    By Milance® in forum Narodna Muzika
    Odgovori: 0
    Zadnji Post: 30.07.2012, 11:26
  5. Sava Jeremic - Kola
    By goxykv in forum Kola
    Odgovori: 0
    Zadnji Post: 11.05.2012, 20:02

Članovi koji su pročitali ovu temu : 0

Nemate dozvolu da vidite spisak imena.

Tagovi za ovu Temu

Pravila Postanja

  • You may not post new threads
  • You may not post replies
  • You may not post attachments
  • You may not edit your posts


O Nama

    Narodni radio, melem za uši ko ne sluša može da ga nađe na www.radiosumadinac.org

Preporučeni Linkovi

Pratite nas na

Twitter Facebook youtube Flickr DavianArt Dribbble RSS Feed



RSS RSS 2.0 XML MAP HTML
Loading...
Svaki korisnik ovog sajta odgovoran je za sadržaj poruke koju objavi na sajtu. Sajt se odriče svake odgovornosti za njihov sadržaj. Postavljanjem vaše poruke ili vašeg autorskog dela saglasni ste da ovaj sajt postaje distributer vašeg dela i odričete se mogućnosti njegovog povlačenja ili brisanja bez saglasnosti uprave sajta. Distribucija sadržaja sa ovog sajta je dozvoljena samo u nekomercijalne svrhe, uz obaveznu napomenu da je sadržaj preuzet sa ovog sajta i uz obavezno navođenje adrese RadioSumadinac.org. Kako je sajt ovih dimenzija nemoguće u potpunosti kontrolisati, ukoliko primetite materijal nad kojim Vi ili neko drugi već ima autorska prava, odmah nam se obratite i materijal će biti uklonjen. Za sve ostale vidove distribucije obavezni ste da prethodno zatražite odobrenje od vlasnika Sajta


Optimizovano za rezoluciju: 1920x1080 :: Opera :: Firefox :: Chrome